Działania nieuczciwej konkurencji – katalog i przykłady

15 cze Działania nieuczciwej konkurencji – katalog i przykłady

Własność intelektualna to nie tylko prawa autorskie i prawa własności przemysłowej. Sprawami IP są też sprawy nieuczciwej konkurencji¹. Jakich praw niematerialnych one dotyczą, co chronią i jakie środki zapewniają?

Nieuczciwa konkurencja, czyli czy przedsiębiorca może wszystko?

Każda osoba – fizyczna, prawna czy ułomna osoba prawna – może wykonywać działalność gospodarczą, której wolność zagwarantowana jest w Konstytucji². W ramach realizacji tej zasady wolności, przedsiębiorca może wszystko, czego nie zakazują przepisy prawa³. A te zakazują mu wykonywać działalność niezgodnie z zasadami uczciwej konkurencji.

Choć nie ma zbioru zasad uczciwej konkurencji, ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji⁴ reguluje zachowania, które ocenia negatywnie, nazywając je czynami nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z klauzulą generalną, czyn nieuczciwej konkurencji to działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Katalog czynów nieuczciwej konkurencji

W ustawie zawarto katalog czynów nieuczciwej konkurencji, wskazując między innymi:

1. Wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa.
2. Fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług.
3. Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług.
4. Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa.
5. Naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku.
6. Nieuczciwa lub zakazana reklama.

Nie można jednak zapominać, że jest to katalog otwarty i w rzeczywistości każde naganne zachowanie przedsiębiorcy, realizujące przesłanki wskazane wyżej, może zostać uznane za nieuczciwą konkurencję. Dla takiej oceny przesłanki te muszą być spełnione razem.

Dobre obyczaje jest zwrotem niedookreślonym i jego interpretacja pozostaje w kognicji sądu, zatem prób jego sprecyzowania należy doszukiwać się w orzecznictwie.

Ich treści nie da się określić wiążąco w sposób wyczerpujący, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi wartościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tymi praktykami życia gospodarczego⁵.

Kto zarzuca nieuczciwą konkurencję przez naruszenie dobrych obyczajów, sam powinien ich przestrzegać⁶.

Działania nieuczciwej konkurencji – sytuacja przedsiębiorców

Odpowiedzialność za popełnienie czynu nieuczciwej konkurencji nie jest uzależniona od winy, a nawet świadomości sprawcy. Wina może jednak być okolicznością zaostrzającą odpowiedzialność. W przypadku zawinionego czynu, przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej. Musi zostać ona przekazana na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego.

Tak uznał sąd w sprawie reklamy, zawierającej hasło „Nic nie jest bliższe mleku mamy”, co zostało ocenione jako rażące naruszeniem reguł uczciwej reklamy⁷.

Natomiast w pozostałych przypadkach przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony może żądać:

1. Zaniechania niedozwolonych działań.
2. Usunięcia skutków niedozwolonych działań.
3. Złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.
4. Naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych.
5. Wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych.

Popełnienie niektórych czynów może jednocześnie nosić znamiona wykroczenia albo przestępstwa i pociągać za sobą odpowiedzialność karną. Przykładem jest kopiowanie zewnętrznej postaci produktu za pomocą technicznych środków reprodukcji, stwarzające możliwość wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu, i wyrządzające poważną szkodę przedsiębiorcy, zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Czyn nieuczciwej konkurencji – przykłady

Poniżej podaję kilka często spotykanych w biznesie przykładów nieuczciwej konkurencji.

Wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa

Ochronie podlega nie tylko nazwa lub firma widniejąca w rejestrze, ale również każde oznaczenie stosowane w obrocie gospodarczym – mogą to być cyfry, kolory⁸, rysunki, zdjęcia, widoki, a nawet adres internetowy⁹. Używanie oznaczenia, które może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości, jest czynem nieuczciwej konkurencji.

Przedsiębiorca, który używał oznaczenia wcześniej, może domagać się podjęcia przez późniejszego używacza środków mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd. Na przykład modyfikacji oznaczenia albo ograniczenia zakresu terytorialnego lub sposobu używania.

Orzeczenie Sądu Najwyższego z 1921 r.: Do nazwy „Grand Hotel” ma lepsze prawo ten, kto jej dawniej używa¹⁰.

Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług

Innym czynem nieuczciwej konkurencji jest oznaczenie towarów lub usług albo jego brak, które może wprowadzić klientów w błąd co do istotnych cech towarów albo usług, np.:

• pochodzenia,
• ilości,
• jakości,
• składników,
• sposobu wykonania,
• przydatności,
• możliwości zastosowania,
• naprawy,
• konserwacji.

Czynem nieuczciwej konkurencji jest także zatajenie ryzyka, jakie wiąże się z korzystaniem z towarów lub usług.

W sprawie napojów energetycznych Tiger sąd uznał: Ochronie nie podlega dana kompozycja kolorystyczna, czy też sam rodzaj i układ czcionek, ale opakowanie jako całość¹¹.

Nieuczciwa lub zakazana reklama – nieuczciwa konkurencja w internecie

Reklama dźwignią handlu. Natomiast reklama internetowa stała się podstawowym kanałem komunikowania się z konsumentami¹².

Nieuczciwa konkurencja w internecie to między innymi:

1. Reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiająca godności człowieka.
2. Reklama wprowadzająca klienta w błąd i mogąca przez to wpłynąć na jego decyzję co do nabycia towaru lub usługi.
3. Reklama odwołująca się do uczuć klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci.
4. Wypowiedź, która, zachęcając do nabywania towarów lub usług, sprawia wrażenie neutralnej informacji.

Uczciwa reklama powinna mieć charakter pozytywny, tj. powinna zmierzać do zachęcenia klientów do nabywania produktów reklamującej się firmy. Nie zniechęcać ich do korzystania z oferty firm konkurencyjnych przez amoralne podważanie ich rzetelności¹³.

Reklama porównawcza

Szczególną formą reklamy jest reklama porównawcza. Ustawa reguluje przesłanki, jakie musi ona spełniać, by nie zostać uznana za niedozwoloną i sprzeczną z dobrymi obyczajami:

1. Nie wprowadzać w błąd.
2. Porównywać towary lub usługi zaspokajające te same potrzeby lub przeznaczone do tego samego celu w sposób rzetelny i dający się zweryfikować na podstawie obiektywnych kryteriów.
3. W sposób obiektywny porównywać jedną lub kilka istotnych, charakterystycznych, sprawdzalnych i typowych cech tych towarów i usług, do których może należeć także cena.
4. Nie powodować na rynku pomyłek w rozróżnieniu między reklamującym a jego konkurentem ani między ich towarami albo usługami, znakami towarowymi, oznaczeniami przedsiębiorstwa lub innymi oznaczeniami odróżniającymi.
5. Nie dyskredytować towarów, usług, działalności, znaków towarowych, oznaczeń przedsiębiorstwa lub innych oznaczeń odróżniających, a także okoliczności dotyczących konkurenta.
6. Odnosić się zawsze do towarów z takim samym oznaczeniem w stosunku do towarów z chronionym oznaczeniem geograficznym lub chronioną nazwą pochodzenia.
7. Nie wykorzystywać w nieuczciwy sposób renomy znaku towarowego, oznaczenia przedsiębiorstwa lub innego oznaczenia odróżniającego konkurenta ani też chronionego oznaczenia geograficznego lub chronionej nazwy pochodzenia produktów konkurencyjnych.
8. Nie przedstawiać towaru lub usługi jako imitacji czy naśladownictwa towaru lub usługi opatrzonych chronionym znakiem towarowym, chronionym oznaczeniem geograficznym lub chronioną nazwą pochodzenia albo innym oznaczeniem odróżniającym.

Istotą reklamy porównawczej jest odniesienie się przez reklamującego do oferty konkurenta. Celem reklamy porównawczej jest ukazanie zalet własnej oferty na tle oferty konkurencyjnej, co ma miejsce właśnie poprzez wykorzystanie porównania¹⁴.

Podsumowanie – czyny nieuczciwej konkurencji

Ochrona własności intelektualnej na gruncie przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest szeroka, jednak oparta w dużej mierze na indywidualnej ocenie konkretnego stanu faktycznego przez sąd. Sprawia to, że ochrona ta nie zawsze jest możliwa do wyegzekwowania. Jednocześnie stwarza szansę na ochronę tych praw, które wykraczają poza ramy praw autorskich czy praw własności przemysłowej. Ocena szans na skuteczne skorzystanie ze środków zagwarantowanych przez ustawę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zawsze powinna być oparta na analizie dokonanej przez specjalistę.

1. 479[89] k.p.c. ↩︎
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ↩︎
3. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1480) ↩︎
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 85) ↩︎
5. J. Szwaja, K. Jasińska [w:] J. Kępiński, J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, wyd. 1, 2024, art. 3, Nb 115, zob. wyr. SA w Katowicach z 6.6.2007 r., V ACa 253/07, Legalis ↩︎
6. wyr. SA w Warszawie z 17.01.2007 r., I ACa 868/06, Rzeczp. 2007, Nr 17, s. C2 ↩︎
7. Wyrok SO w Warszawie z 23.05.2023 r., XXII GW 292/21, Legalis nr 2985414. ↩︎
8. Wyrok SN z 03.06.2009 r., IV CSK 61/09, Legalis nr 218273. ↩︎
9. Postanowienie SO w Warszawie z 04.09.2025 r., XXII GW 431/25, Legalis nr 3278438. ↩︎
10. orzeczenie SN z 31.10-21.11.1921 r., C I 795/20, OSN 1921, poz. 103, s. 194, J. Szwaja, K. Jasińska [w:] J. Kępiński, J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, wyd. 1, 2024, art. 3, Nb 62. ↩︎
11. Wyrok SA w Poznaniu z 08.02.2023 r., I AGa 175/21, Legalis nr 2926737. ↩︎
12. R. Skubisz, J. Dudzik [w:] J. Kępiński, J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, wyd. 1, 2024, art. 16, Nb 25. ↩︎
13. Wyrok SA w Krakowie z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt I AGa 39/19, SIP Legalis nr 2370444. ↩︎
14. Wyrok SO w Warszawie z 24.10.2023 r., XXII GW 897/21, Legalis nr 3068659. ↩︎